အပိုင်း (၁) — ပညာရေး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြန်လည်စဉ်းစားခြင်း
"ပညာရေး" ဟူသော စကားလုံးကို ကြားလိုက်သည်နှင့် လူအများစု၏ စိတ်ထဲတွင် ကျောင်း၊ တက္ကသိုလ်၊ စာမေးပွဲနှင့် ဘွဲ့လက်မှတ်တို့ကို အရင်ဆုံး မြင်ယောင်တတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လူတစ်ယောက်၏ ပညာအဆင့်ကို ဘွဲ့ဘယ်နှစ်ခု ရရှိထားသည်ဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိလာသည်။
သို့သော် ပညာရေး၏ မူလရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘွဲ့တစ်ခုရရှိစေရန် မဟုတ်ပါ။ ပညာရေးသည် လူတစ်ယောက်အား အမှန်နှင့် အမှားကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စေရန်၊ အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်နိုင်စေရန်၊ ပြဿနာများကို နည်းလမ်းကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်စေရန်နှင့် ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ဆက်လက်သင်ယူနိုင်သော အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူပေးရန် ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် အချက်အလက်များသည် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ရရှိနိုင်သည်။ Artificial Intelligence၊ အင်တာနက်နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကြောင့် ဗဟုသုတကို ရှာဖွေရန် ယခင်ကထက် များစွာလွယ်ကူလာပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ဘာကို သိထားသလဲ" ထက် "ဘယ်လို သင်ယူတတ်သလဲ" ဆိုသည်က ပို၍ အရေးကြီးလာသည်။
ပညာရေး၏ တန်ဖိုးသည် မှတ်မိထားသော အချက်အလက်များတွင် မရှိဘဲ၊ ထိုအချက်အလက်များကို ဘယ်လို အသုံးချနိုင်သည်၊ ဘယ်လို ဝေဖန်စဉ်းစားနိုင်သည်၊ ဘယ်လို ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်သည် ဆိုသည့် စွမ်းရည်များတွင် ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ပညာရေးကို ဘွဲ့လက်မှတ်တစ်ရွက်အဖြစ်သာ မမြင်သင့်ဘဲ၊ လူတစ်ယောက်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်သော စဉ်းစားတွေးခေါ်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာစေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်သင့်သည်။
အပိုင်း (၂) — ဘွဲ့ရတိုင်း ပညာတတ်သူ ဖြစ်ပါသလား
လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် "ဘွဲ့ရ = ပညာတတ်" ဟူသော အယူအဆကို မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် လက်တွေ့ဘဝတွင် ထိုနှစ်ခုသည် အမြဲတမ်း တူညီနေခြင်း မရှိပါ။
ဘွဲ့တစ်ခုသည် သတ်မှတ်ထားသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတစ်ခုကို အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဘွဲ့သည် လူတစ်ယောက်၏ ရိုးသားမှု၊ အတွေးအခေါ်၊ ဝေဖန်စဉ်းစားနိုင်စွမ်း၊ သို့မဟုတ် အမှန်တရားကို လက်ခံနိုင်စွမ်းတို့ကို တိုင်းတာပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
အမှန်တကယ် ပညာတတ်သူတစ်ယောက်သည် မိမိ မသိသေးသည်များကို ဝန်ခံနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ အထောက်အထားများကို ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်သော အချက်အလက်များကိုလည်း ဖွင့်လှစ်စိတ်ဖြင့် လက်ခံစဉ်းစားနိုင်သူ ဖြစ်သည်။
အခြားတစ်ဖက်တွင် ဘွဲ့များစွာ ရရှိထားသော်လည်း အသစ်များကို မလေ့လာလိုတော့ခြင်း၊ မိမိမှားနိုင်ကြောင်း မယုံကြည်ခြင်း၊ မတူညီသော အမြင်များကို လက်မခံနိုင်ခြင်းတို့သည် ပညာရေး၏ အနှစ်သာရနှင့် ဝေးကွာသွားစေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ပညာရေး၏ အဆုံးသတ်သည် ဘွဲ့ရရှိခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဆက်လက်သင်ယူနိုင်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို အမြဲတမ်း တိုးတက်အောင် ပြုပြင်နိုင်ခြင်းနှင့် အသိပညာကို လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အကျိုးရှိစွာ အသုံးချနိုင်ခြင်းတို့သာ ပညာတတ်သူတစ်ယောက်၏ စစ်မှန်သော တန်ဖိုးကို ဖော်ပြပေးနိုင်သည်။